• GUEST WRITER

Θα υπάρχουν δουλειές στο μέλλον;

του Νικόλα Βέλλιου


Η αυτοματοποίηση και το μέλλον της εργασίας


Οι δυνατότητες που προσφέρουν σήμερα η τεχνητή νοημοσύνη και η ρομποτική έχουν ανοίξει το δρόμο για μια νέα γενιά αυτοματοποίησης. Και, όπως κάθε φορά που κάνει την εμφάνισή της μια καινούργια επαναστατική τεχνολογία (ατμομηχανή, τηλεπικοινωνίες, computers), πολλοί είναι αυτοί που προμηνύουν το τέλος της ανθρώπινης εργασίας. Κάθε φορά όμως η ιστορία τους διαψεύδει. Γιατί να μη το κάνει ξανά;

Πηγή εικόνας: internationaldirector.com

Ασφαλώς, κάθε μορφής προβλέψεις εμπεριέχουν έναν βαθμό αβεβαιότητας. Είναι ωστόσο γεγονός ότι οι σημερινές μηχανές ολοκληρώνουν όλο και πιο σύνθετες και μη προβλέψιμες εργασίες (non-routine tasks), ακόμη περισσότερο δε, μαθαίνουν ανεξάρτητα και βελτιώνονται στην αντιμετώπιση προβλημάτων (“Machine Learning”). Καθώς μάλιστα η απόδοσή τους εξαρτάται από τα διαθέσιμα δεδομένα (data), στην «Εποχή της Πληροφορίας» (“Information Age”) που διανύουμε η πρόοδος των μηχανών δύναται να είναι τεράστια και ταχύτατη. Η Amelia, για παράδειγμα, ένα σύστημα τεχνητής νοημοσύνης προορισμένο για τηλεφωνικά κέντρα, χειρίστηκε επιτυχημένα 1 στις 10 κλήσεις την πρώτη εβδομάδα που δοκιμάστηκε, και 6 στις 10 στο τέλος του δεύτερου μήνα. Για το λόγο αυτό υπολογίζεται ότι θέτει σε κίνδυνο τη δουλειά 250 εκατομμυρίων ανθρώπων παγκοσμίως. Πολύ σύντομα η οδήγηση αυτοκινήτων, η μεταφορά αντικειμένων ή αλληλογραφίας, η εξυπηρέτηση πελατών, η παροχή ιατρικών ή νοσηλευτικών υπηρεσιών, η συγγραφή απλών άρθρων, καθώς και πολλές άλλες εργασίες σε όλους τους κλάδους θα γίνονται χωρίς ανθρώπινη συμμετοχή. Σύμφωνα με έρευνες του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης και του OECD, σχεδόν οι μισές θέσεις εργασίας παγκοσμίως κινδυνεύουν να αυτοματοποιηθούν ολικώς ή μερικώς εντός των επόμενων δύο δεκαετιών, ενώ, σύμφωνα με τον ΟΗΕ, τα ρομπότ θα αντικαταστήσουν τα δύο τρίτα όλων των εργαζομένων στον αναπτυσσόμενο κόσμο μέχρι το 2045.


Πέραν του ότι τα νούμερα αυτά δεν χρειάζεται να ληφθούν τοις μετρητοίς, θα πρέπει να σημειωθεί ότι για τις περισσότερες δουλειές η αυτοματοποίηση συνεπάγεται μάλλον σημαντικές αλλαγές παρά την εξαφάνισή τους. Όμως, όσο λίγες κι αν είναι οι θέσεις εργασίας που απειλούνται στο σύνολό τους (περίπου το 5%), παραμένει ένα μεγάλο μέρος (περίπου το 60%) που υπολογίζεται ότι θα μπορεί να αυτοματοποιηθεί κατά το ένα τρίτο τουλάχιστον (McKinsey Global Institute, 2017). Σε ένα τέτοιο πλαίσιο βέβαια, οι θέσεις εργασίας πάλι ενδέχεται να μειωθούν, οι δε υπάλληλοι, για να παραμείνουν χρήσιμοι θα υποχρεωθούν να αναλάβουν καθήκοντα που απαιτούν όλο και πιο εξειδικευμένη γνώση και ανεπτυγμένες ικανότητες. Και, φυσικά, το συχνά χαμηλό επίπεδο εκπαίδευσης και η γενικότερη ανισότητα ευκαιριών (αν όχι και οι ιδιαίτερες δυνατότητες του καθενός), σημαίνουν ότι για ένα αυξανόμενο μέρος του πληθυσμού πολλές θέσεις θα καταστούν απολύτως απρόσιτες.


Οι επιπτώσεις τις τεχνολογίας στον τομέα της εργασίας δε θα είναι ωστόσο μόνον αρνητικές. Υπολογίζεται ότι, εφόσον πολλές από τις υπάρχουσες δουλειές θα απευθύνονται πια σε περιορισμένο αριθμό ανθρώπων, οι κλάδοι που αυτοματοποιούνται δυσκολότερα θα γνωρίσουν μεγαλύτερη ανάπτυξη, ενώ είναι πιθανό να εμφανιστούν και νέες, άγνωστες μέχρι σήμερα θέσεις εργασίας.


Πράγματι, είναι πολύ πιθανό επαγγέλματα όπως η διδασκαλία, η ψυχοθεραπεία, οι πωλήσεις, να ενισχυθούν, και δεξιότητες όπως η πειθώ, η συναισθηματική νοημοσύνη, η επικοινωνιακότητα, να γνωρίσουν, αντίστοιχα, μεγάλη ζήτηση. Για να λειτουργήσει όμως ένα τέτοιο σενάριο δεν αρκεί κάποιοι άνθρωποι να έχουν καλύτερες κοινωνικές δεξιότητες από τους υπολογιστές. Θα πρέπει αντιθέτως να ξέρουμε ότι οι περισσότεροι μπορούν να τους ξεπεράσουν. Για παράδειγμα, η πλειονότητα δεν αντιμετωπίζει πρόβλημα με πιο απλές μορφές κοινωνικής αλληλεπίδρασης (παροχή πληροφοριών, αναγνώριση ενός προσώπου ή και διαπίστωση των συναισθημάτων του). Ωστόσο, σήμερα οι υπολογιστές διαθέτουν επίσης τέτοιες ικανότητες. Και, βέβαια, δε μπορούν να αντιμετωπίσουν πιο σύνθετες καταστάσεις, όπως μια ευαίσθητη διαπραγμάτευση, ούτε είναι σε θέση να διαχειριστούν λόγου χάρη έναν θυμωμένο πελάτη. Αλλά το ίδιο ισχύει και για πολλούς ανθρώπους.


Πηγή εικόνας: www.cardiff.ac.uk

Όσον αφορά στην εμφάνιση νέων, μη προβλέψιμων θέσεων εργασίας, αυτές μπορούν να προκύψουν είτε άμεσα από την πρόοδο της τεχνολογίας (δουλειές στον τεχνολογικό τομέα) είτε έμμεσα (δουλειές σε άλλους κλάδους εργασίας ως συνέπεια της ανάπτυξης του τεχνολογικού τομέα). Προς το παρόν, ως προς αυτές που θα προκύψουν έμμεσα μπορούν να γίνουν μόνον εικασίες. Για αυτές που ενδέχεται να προκύψουν άμεσα όμως, εξετάζοντας τις μεγάλες εταιρείες τεχνολογίας (Apple, Amazon, Google κτλ.) διαπιστώνει κανείς ότι δεν παράγουν αρκετές θέσεις εργασίας – ιδίως για έναν πληθυσμό που αυξάνεται. Η Google είχε 118 χιλιάδες υπαλλήλους το 2019, η δε Apple 137 χιλιάδες, ενώ αμφότερες είχαν έσοδα εκατοντάδων δισεκατομμυρίων δολαρίων. Συγκριτικά, η General Motors, ένα αντίστοιχο παράδειγμα καινοτόμου επιχείρησης –όταν τα αυτοκίνητα αποτελούσαν την τελευταία λέξη της τεχνολογίας– , απασχολούσε το 1979 800 χιλιάδες εργαζομένους και είχε έσοδα 11 δις δολάρια.


Αυτό δε σημαίνει ασφαλώς ότι η τεχνολογία δεν θα παράγει θέσεις εργασίας άμεσα. Η κυβερνοασφάλεια (cybersecurity) είναι λόγου χάρη ένας πολλά υποσχόμενος κλάδος, το ίδιο και η «εκπαίδευση» των συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης. Και οι δουλειές αυτές όμως θα απαιτούν τέτοιο βαθμό εξειδίκευσης που θα τις καθιστά για πολλούς απρόσιτες. Ταυτόχρονα, δεν είναι σίγουρο ότι ο αριθμός και η ταχύτητα εμφάνισής τους θα μπορέσουν να αναπληρώσουν τις θέσεις που στο μεταξύ θα έχουν χαθεί. Στο πλαίσιο αυτό, καθοριστική θα είναι αφενός η πρόοδος της τεχνολογίας, αφετέρου ο ρυθμός υιοθέτησης των νέων τεχνολογιών από τις επιχειρήσεις. Και η μεν εξέλιξη της τεχνολογίας δεν προκαλεί μεγάλη αισιοδοξία· οι επιστήμονες έχουν όλο και καλύτερα εργαλεία στη διάθεσή τους. Έτσι, το ενδιαφέρον εστιάζεται στις επιχειρήσεις.


Πράγματι, το γεγονός ότι η αυτοματοποίηση είναι δυνατή δεν εγγυάται ότι θα πραγματοποιηθεί άμεσα. Διότι το ζητούμενο δεν είναι απλώς η αγορά των νέων μηχανημάτων ή του εξελιγμένου λογισμικού και η προσαρμογή τους στις υπάρχουσες διαδικασίες παραγωγής. Για να ωφεληθούν πλήρως από τις νέες δυνατότητες που τους προσφέρονται, οι εταιρείες θα πρέπει να αναθεωρήσουν το επιχειρηματικό τους μοντέλο στο σύνολό του, ακόμα και να αναδιαμορφώσουν τις αλυσίδες εφοδιασμού τους. Και, ασφαλώς, κάτι τέτοιο απαιτεί σχεδιασμό, χρόνο και χρήμα. Επιπλέον, πολλές επιχειρήσεις δεν έχουν ακόμα σαφή στρατηγική για την υιοθέτηση των νέων τεχνολογιών, ενώ συχνά λείπουν οι κατάλληλες τεχνολογικές υποδομές ή και το κατάλληλο προσωπικό για την παρακολούθηση των νέων συστημάτων. Και ελλείψει αυτών των εμποδίων, όμως, οι επιχειρήσεις θα πρέπει να λάβουν υπόψη τους ενδεχόμενες αντιδράσεις των συνδικαλιστικών οργανώσεων εργαζομένων. Πάντως, οι έρευνες δείχνουν ότι όλο και περισσότεροι επιχειρηματίες επιλέγουν να επενδύσουν στις νέες τεχνολογίες, και μάλιστα συνήθως με πολύ θετικά αποτελέσματα. Έτσι, το ενδεχόμενο να δούμε μια απότομη αύξηση στον αριθμό και το μέγεθος τέτοιων επενδύσεων παραμένει ανοιχτό.


Εν ολίγοις, η μέχρι τώρα πορεία της ιστορίας δεν είναι επαρκές κριτήριο για να προβλέψουμε το μέλλον. Οι δυνατότητες που μας προσφέρει η τεχνολογία και η ραγδαία εξέλιξή της θέτουν κατά πάσα πιθανότητα τις βάσεις για θεμελιώδεις κοινωνικές και οικονομικές αλλαγές, και η γενικότερη μείωση των διαθέσιμων θέσεων εργασίας παραμένει ένα πολύ ρεαλιστικό σενάριο. Μάλιστα, η λύση του Καθολικού Βασικού Εισοδήματος (Universal Basic Income, δηλαδή ένα σταθερό χρηματικό ποσό που θα δίνεται άνευ όρων σε όλους τους πολίτες και συνεπάγεται, κατ’ ουσία, τον διαχωρισμό του εισοδήματος από την εργασία) αποκτά όλο και μεγαλύτερη απήχηση, με σχετικά πειράματα να έχουν γίνει μεταξύ άλλων στη Φιλανδία και τον Καναδά. Σε κάθε περίπτωση, εν όψει της αβεβαιότητας που επικρατεί, οφείλουμε όχι μόνο να είμαστε προετοιμασμένοι για κάθε πιθανό σενάριο, αλλά και να αποφασίσουμε από ποιο σημείο κι έπειτα το ακατάπαυστο κυνήγι της τεχνολογικής –δηλαδή οικονομικής– ανάπτυξης χάνει το νόημά του και στρέφεται εναντίον μας.



2.png

follow us on Instagram @atheniantimes.gr

"Νέα άποψη σε Αθηναϊκούς καιρούς"
- ΟΙ ΙΣΤΟΣΕΛΙΔΕΣ ΜΑΣ -
Εικόνα1.png
LACREDI LOGO.png
- ΔΙΑΦΗΜΙΣΤΕΙΤΕ -
  • Black Facebook Icon
  • Instagram
Εικόνα1.png
Εικόνα1.png