• ΠΛΟΥΤΑΡΧΟΣ ΜΑΡΙΝΗΣ

Ωφελιμισμός, Ford και Philip Morris: Πώς συνδέονται;

Σε όλους μας αρέσει η ηδονή και σε κανέναν ο πόνος. Αυτή η σκέψη πρέπει να πέρασε από το μυαλό του φιλοσόφου και νομικού Jeremy Bentham (1747–1832) και το 1780 εκτύπωσε το βιβλίο που αποκρυσταλλώνει τις αρχές του Ωφελιμισμού ως φιλοσοφικό και αξιακό σύστημα. Ο τίτλος αυτού «An Introduction to the Principles of Morals and Legislation» ή «Εισαγωγή στις αρχές της ηθικής και της νομοθεσίας». Με την έκδοση του βιβλίου ο Bentham γίνεται θεμελιωτής και κύριος εκπρόσωπος της φιλοσοφικής σχολής σκέψης του Ωφελιμισμού (Utilitarianism).


Σε τι όμως έγκειται το φιλοσοφικό αυτό σύστημα όπως εκφράστηκε από τον Bentham και τους ακολούθους του;


Η κύρια ιδέα είναι ίσως απλή και κάπως ελκυστική διαισθητικά με την πρώτη σκέψη: Ύψιστη αρχή της ηθικής είναι να το να επιδιώκουμε την μεγιστοποίηση της ευτυχίας όπως αυτή σχετίζεται με την ηδονή. Σωστό, δηλαδή, είναι οτιδήποτε μεγιστοποιεί την ωφελιμότητα (ό,τι παράγει την ευτυχία και ότι αποτρέπει την πόνο). Η αρχή αυτή για τον Bentham δεν περιορίζεται σε όρους ατομικότητας αλλά πρέπει να λαμβάνεται υπ’ όψη από τους νομοθέτες και το κράτος. Συνεπώς, να αναχθεί σε οδηγό για την ηθική και πολιτική ζωή της κοινωνίας αλλά και να παράσχει πολιτικές μεταρρυθμίσεις.


Οι αποφάσεις κατ’ επέκταση πρέπει να καθορίζονται έχοντας στο μυαλό το κοινωνικό σύνολο ως ένα ενιαίο «πλαστό σώμα». Εφόσον μία ενέργεια ωφελεί το κοινωνικό σύνολο (δηλαδή παράγει αθροιστικά ευτυχία και όχι πόνο) είναι ηθικά κατά τον Ωφελιμισμό αποδεκτή. Δεν απαγορεύεται, ωστόσο, αυτή η ενέργεια/απόφαση να προκαλεί πόνο σε ένα μικρό μέρος του κοινωνικού συνόλου αρκεί η συνισταμένη να είναι θετική.



Ντεπόζιτα – Βόμβες


Ένα από τα πιο δημοφιλή επιβατικά αυτοκίνητα στις ΗΠΑ το 1970 ήταν το Ford Pinto. Παρά τα προτερήματά του, είχε ένα μικρό αλλά επικίνδυνο ελάττωμα. Αν ένα άλλο όχημα το χτυπούσε από πίσω το ντεπόζιτο εκρήγνυτο και το αμάξι τυλιγόταν στις φλόγες. Έτσι, έχασαν τη ζωή τους 500 άτομα και πάρα πολλά περισσότερα υπέστησαν βαριά εγκαύματα και τραυματισμούς. Όταν ένας χρήστης και παθών μήνυσε την Ford και το θέμα πήρε το δρόμο της δικαιοσύνης, αποκαλύφθηκε κάτι σοκαριστικό.


latimes.com

Οι μηχανικοί της Ford γνώριζαν πριν δώσουν το ΟΚ για να κυκλοφορήσει το όχημα πως το ντεπόζιτό του είχε αυτή την επικίνδυνη ανωμαλία. Ωστόσο, τα διευθυντικά στελέχη της αυτοκινητοβιομηχανίας κάνοντας ανάλυση κόστους-οφέλους έκριναν ότι δεν αξίζει να διορθωθεί το πρόβλημα. Ο λόγος; Έβαλαν στη ζυγαριά τα εξής. Από τη μία, τα 11 δολάρια που θα χρειάζονταν ανά αμάξι για να λυθεί το θέμα στο ντεπόζιτο σε 12,5 εκατομμύρια αμάξια ισούται με 137,5 εκατομμύρια δολάρια τότε. Από την άλλη κοστολόγησαν κάθε θάνατο σε 200.000 δολάρια και κάθε τραυματισμό σε 67.000 και υπέθεσαν 180 θανάτους και 180 τραυματισμούς. Παράλληλα προσέθεσαν σε αυτά τα νούμερα την αξία των αυτοκινήτων που θα καταστρέφονταν λόγω του προβλήματος. Έβγαλαν έτσι το νούμερο 49.5 εκατομμύρια δολάρια. Συμπέρασμα; Το όφελος συνολικά θα ήταν μεγαλύτερο αν δεν διορθωνόταν το θανατηφόρο ελάττωμα του ντεπόζιτου.



Το κάπνισμα κάνει καλό


Στην Τσεχία το κάπνισμα είναι αρκετά διαδεδομένο και το ποσοστό των καπνιστών υπερβαίνει τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Για να μειώσει αυτή την τάση και την πίεση που ασκούν οι καπνιστές στο Σύστημα Υγείας, η κυβέρνηση (2001) είχε σκεφτεί να φορολογήσει περισσότερο τα τσιγάρα. Αυτή η είδηση δεν άρεσε στην Philip Morris και για να την αναχαιτίσει ανάθεσε σε ερευνητές να κάνουν μία ανάλυση κόστους-οφέλους για τις συνέπειες του καπνίσματος στον προϋπολογισμό της Τσεχίας.


www.nicotinemonkey.com

Η μελέτη έδειξε ότι οι καπνιστές ευνοούν τον συνολικό προϋπολογισμό του κράτους για τον λόγο του ότι πεθαίνουν πρόωρα. Μπορεί δηλαδή οι ασθένειες που προκαλεί το κάπνισμα να επιβαρύνουν το σύστημα υγείας ωστόσο η φορολόγηση των τσιγάρων (χωρίς αύξηση) και ο πρόωρος θάνατος των καπνιστών που απελευθερώνει πόρους που θα δίνονταν σε συνταξιοδοτήσεις τους, υπερνικούν τα έξοδα. Συγκεκριμένα, η έρευνα υπολόγισε το κέρδος για το κράτος σε 147 εκατομμύρια δολάρια το χρόνο. Η εταιρία όχι μόνο αρνιόταν ότι το κάπνισμα είναι επιβλαβές αλλά περηφανευόταν ουσιαστικά που αυτό σκοτώνει. Η δημοσίευση της έρευνας φυσικά εξελίχθηκε σε βόμβα για τις δημόσιες σχέσεις τις εταιρίας καθώς δεν έδινε καμία αξία στην ανθρώπινη ζωή και τις βασικές ανθρώπινες αξίες.



Ενστάσεις

Τα δύο παραδείγματα δείχνουν το βασικό πρόβλημα της ωφελιμιστικής σκέψης του Bentham και εν γένει του Ωφελιμισμού ως αξιακό και ηθικό σύστημα για άτομα και κοινωνίες. Εκτός αυτού δείχνουν και την παραφροσύνη των αναλύσεων κόστους-οφέλους που βασίζονται σε αυτόν τον τρόπο σκέψης.


Συνεπώς, το βασικό πρόβλημα του Ωφελιμισμού είναι ότι δεν σέβεται τα ατομικά δικαιώματα. Εάν ο Ωφελιμισμός εφαρμοζόταν συνολικά θα παραβίαζε θεμελιώδης όρους αξιοπρέπειας και σεβασμού επιμέρους ατόμων ή ομάδων για χάρη του γενικού συνολικού αθροίσματος ικανοποίησης.


Για να συναθροίσει κανείς τις προτιμήσεις ευτυχίας πρέπει να τις ανάγει σε ένα κοινό νόμισμα. Ο ωφελιμισμός δεν κρίνει τις επιμέρους προτιμήσεις. Δίνει σε όλες την ίδια βαρύτητα. Σε αυτή τη μετάφραση των ηθικών αγαθών σε ένα κοινό νόμισμα αστοχεί η ωφελιμιστική σκέψη. Κάποιες αξίες και ηθικές επιλογές δεν ποσοτικοποιούνται για να αναχθούν σε μία γενική εξίσωση ωφέλειας και ακριβώς αυτό δίνει στην ανθρώπινη υπόσταση την ουσία και την διαφορετικότητά της που την κάνει μοναδική στη γη.



Βιβλιογραφία: Justice. What's the right thing to do? Michael J.Sandel 2009 (Μτφρ. Εκδ. Πόλις)

2.png

follow us on Instagram @atheniantimes.gr

"Νέα άποψη σε Αθηναϊκούς καιρούς"
- ΟΙ ΙΣΤΟΣΕΛΙΔΕΣ ΜΑΣ -
Εικόνα1.png
LACREDI LOGO.png
- ΔΙΑΦΗΜΙΣΤΕΙΤΕ -
  • Black Facebook Icon
  • Instagram
Εικόνα1.png
Εικόνα1.png