• GUEST WRITER

Ο περιορισμός κυκλοφορίας υπό το πρίσμα του Συντάγματος

του Νικόλα Φασκιανουδάκη


Ακόμη και ο στοιχειωδώς ενασχολούμενος με τα ζητήματα της επικαιρότητας, προφανώς θα έχει αντιληφθεί πως μονάχα ένα θέμα κυριαρχεί στις ειδησεογραφικές ιστοσελίδες και στα πρωτοσέλιδα: o κορονοϊός, γνωστός και ως COVID-19. Το γενικότερο αίσθημα που επικρατεί στη χώρα μας είναι πάντως πως τα μέτρα για τον περιορισμό του ιού κινούνται προς τη σωστή κατεύθυνση. Το τελευταίο μέτρο που θεσπίστηκε και τέθηκε σε ισχύ από τις 06:00 της 23ης Μαρτίου είναι η απαγόρευση κυκλοφορίας σε όλη την επικράτεια. Κι ενώ η χώρα μας φαίνεται να ακολουθεί πλήρως τις οδηγίες του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, έχοντας ήδη παραδειγματιστεί απ’την ισχυρότατα πληγείσα γειτονική Ιταλία, ανακύπτει ένα ερώτημα που πλανάται πάνω απ’το τελευταίο αυτό μέτρο και αναδεικνύεται σποραδικά από ορισμένους πολιτικούς κύκλους, ήτοι το επιτρεπτό του εν λόγω μέτρου. Επιτρέπεται, με άλλα λόγια, η λήψη αυτού του μέτρου απ’ την ελληνική κυβέρνηση την παρούσα χρονική στιγμή;


ethnos.gr

Το ισχύον ελληνικό Σύνταγμα προβλέπει στο άρθρο 5 παράγραφος 2 ότι όλοι όσοι βρίσκονται στην ελληνική επικράτεια απολαμβάνουν την απόλυτη προστασία της ελευθερίας τους (μεταξύ άλλων δικαιωμάτων). Στην παράγραφο 3 του ίδιου άρθρου αναφέρεται πως «η προσωπική ελευθερία είναι απαραβίαστη». Τέλος, η παράγραφος 4 ορίζει ότι «απαγορεύονται ατομικά διοικητικά μέτρα που περιορίζουν σε οποιονδήποτε Έλληνα την ελεύθερη κίνηση ή εγκατάσταση στη χώρα».


Ποιο είναι όμως το πεδίο προστασίας του δικαιώματος της προσωπικής ελευθερίας; Το άρθρο 5 του Συντάγματος καταλαμβάνει την προσωπική ελευθερία εν στενή εννοία, δηλαδή τη σωματική ή φυσική ελευθερία κίνησης στο χώρο. Ως εκδήλωση του δικαιώματος αυτού, τα φυσικά πρόσωπα αδιακρίτως έχουν το δικαίωμα να κυκλοφορούν ελεύθερα στην ελληνική επικράτεια είτε πεζή είτε με οχήματα, καθώς και να διαμένουν και να εγκαθίστανται σε οποιοδήποτε σημείο της επικράτειας (εξαιρούνται βεβαίως με άλλες διατάξεις χώροι όπως πχ. ακίνητα που ανήκουν σε άλλο πρόσωπο ή στρατιωτικές εγκαταστάσεις κλπ).


Κάθε περιορισμός του συνταγματικού αυτού δικαιώματος υπόκειται και ο ίδιος σε περιορισμούς και δεν είναι ανεξέλεγκτος. Θα πρέπει πρώτον, να μην θίγεται ο πυρήνας του δικαιώματος. Ως πυρήνας του δικαιώματος νοείται το ακρότατο σημείο πέραν του οποίου το δικαίωμα χάνει την κανονιστική του αξία. Δεύτερον, θα πρέπει ο περιορισμός να υπόκειται στην αρχή της ισότητας, δηλαδή να μην διακρίνει και τα μέτρα που επιβάλλονται να μην αφορούν σε πρόσωπα ορισμένων μόνο ατόμων ή κοινωνικών ομάδων, αλλά να επιφυλάσσουν ίση μεταχείριση σε όλους τους πολίτες και τους ευρισκόμενους στην ελληνική επικράτεια γενικότερα (η αρχή της ισότητας είναι ένα θεμελιώδες συνταγματικό δικαίωμα και η συζήτηση περί του πότε θίγεται απαιτούν μακροσκελείς αναλύσεις που δεν μπορούν να παρατεθούν στο παρόν σημείο). Τρίτον, θα πρέπει να μην παραβιάζεται η αρχή της αναλογικότητας, ήτοι το μέτρο περιορισμού να είναι κατάλληλο για την επίτευξη του επιδιωκόμενου σκοπού, να μην υπάρχει μέτρο λιγότερο επαχθές προς την ικανοποίηση του σκοπού και οι δυσμενείς συνέπειες που το μέτρο παράγει να μην προκαλούν δυσανάλογες συνέπειες σε σχέση με τα προσδοκώμενα οφέλη.


Πέραν όλων των παραπάνω, η ισχυρότατη θεμελίωση των μέτρων που έλαβε η ελληνική κυβέρνηση είναι η ερμηνευτική δήλωση που έχει τεθεί κάτω από το άρθρο 5 του Συντάγματος και προβλέπει ότι «Στην απαγόρευση της παραγράφου 4 δεν περιλαμβάνεται η λήψη μέτρων που επιβάλλονται για την προστασία της δημόσιας υγείας ή της υγείας ασθενών, όπως νόμος ορίζει». Πράγματι όλα τα παραπάνω σχόλια σχετικά με τους περιορισμούς του δικαιώματος εισέρχονται σε δεύτερη μοίρα εφόσον το ίδιο το Σύνταγμα επιτρέπει την κάμψη της κανονιστικής εμβέλειας του δικαιώματος της προσωπικής ελευθερίας προς το όφελος της δημόσιας υγείας.


Ακόμη όμως και με τη συνταγματική πρόβλεψη δύο πράγματα είναι ξεκάθαρα: πρώτον, τα μέτρα αυτά πρέπει να εξυπηρετούν αποκλειστικά το σκοπό του δημοσίου συμφέροντος υπέρ του οποίου τίθενται, δηλαδή στην περίπτωση αυτή την διαφύλαξη της δημόσιας υγείας και δεύτερον, τα μέτρα δεν είναι δυνατόν να διαρκέσουν πέραν της υγειονομικής κρίσης που αντιμετωπίζει η χώρα, διότι τότε καθίστανται αντισυνταγματικά.


Επιπλέον, για την επιβολή μέτρων περιοριστικών της συνταγματικά κατοχυρωμένης προσωπικής ελευθερίας απαιτείται η έκδοση νόμου, αφού το Σύνταγμα προβλέπει τη δυνατότητα επιβολής περιορισμού άλλα δεν εξειδικεύει το είδος και την έκταση των εκάστοτε περιορισμών. Αυτή η αρμοδιότητα ανήκει στο νομοθέτη. Πράγματι, τα επί του παρόντος ειλημμένα μέτρα προβλέπονται στην Πράξη Νομοθετικού Περιεχομένου με αντικείμενο «Κατεπείγοντα μέτρα για την αντιμετώπιση των συνεπειών του κινδύνου διασποράς του κορωνοϊού COVID-19, τη στήριξη της κοινωνίας και της επιχειρηματικότητας και τη διασφάλιση της ομαλής λειτουργίας της αγοράς και της δημόσιας διοίκησης», δημοσιευθείσα στο Φύλλο Εφημερίδας της Κυβερνήσεως στις 20 Μαρτίου. Η δυνατότητα έκδοσης ΠΝΠ προβλέπεται στο άρθρο 44 του Συντάγματος που ορίζει ότι «σε έκτακτες περιπτώσεις εξαιρετικά επείγουσας και απρόβλεπτης ανάγκης ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας μπορεί, ύστερα από πρόταση του Υπουργικού Συμβουλίου, να εκδίδει πράξεις νομοθετικού περιεχομένου. Οι πράξεις αυτές υποβάλλονται στη Βουλή για κύρωση... σε σαράντα ημέρες από την έκδοσή τους...». Επίσης προβλέπεται ότι αν «δεν υποβληθούν» ή αν «δεν εγκριθούν μέσα σε τρεις μήνες από την υποβολή τους, παύουν να ισχύουν στο εξής».


Συγκεκριμένα στο εξηκοστό όγδοο άρθρο της ΠΝΠ προβλέπεται μεταξύ άλλων ότι «είναι δυνατόν να επιβάλλονται ως μέτρα πρόληψης και για το απολύτως αναγκαίο χρονικό διάστημα, περιορισμοί ή απαγόρευση της κυκλοφορίας των πολιτών εν όλω ή εν μέρει στην Επικράτεια. Από τα μέτρα του προηγούμενου εδαφίου εξαιρούνται μετακινήσεις των πολιτών για την εξυπηρέτηση ζωτικών, προσωπικών ή επαγγελματικών, αναγκών τους που δεν μπορούν να ικανοποιηθούν με άλλον τρόπο».


Φαίνεται επομένως πως η θέσπιση των μέτρων περί καταπολέμησης του COVID-19, ακόμη και το «σκληρό» μέτρο του περιορισμού της κυκλοφορίας, εντάσσονται στα πλαίσια του νόμου και επιβάλλονται σύμφωνα με το Σύνταγμα. Φυσικά τα μέτρα που έχουν ληφθεί τις τελευταίες εβδομάδες είναι ποικίλα και ορισμένα επιδέχονται συζητήσεων και αναλύσεων από διάφορες οπτικές γωνίες. Ως συμπέρασμα θα επιθυμούσα να κλείσω με μια προσωπική γνώμη: η παραπληροφόρηση τις τελευταίες ημέρες οργιάζει και πληθώρα ανθρώπων γίνεται έρμαιο ανυποστήρικτων ειδήσεων. Η ορθή και πλήρης ενημέρωση είναι απαραίτητη για τον καθένα, διότι μπορεί το κυρίαρχο ζήτημα που απασχολεί να είναι ιατρικής φύσεως, όμως σταδιακά ανακύπτουν σοβαρά κοινωνικά, πολιτικά, οικονομικά και νομικά φαινόμενα που θα παραμείνουν και μετά το τέλος της υγειονομικής κρίσης.



2.png

follow us on Instagram @atheniantimes.gr

"Νέα άποψη σε Αθηναϊκούς καιρούς"
- ΟΙ ΙΣΤΟΣΕΛΙΔΕΣ ΜΑΣ -
Εικόνα1.png
LACREDI LOGO.png
- ΔΙΑΦΗΜΙΣΤΕΙΤΕ -
  • Black Facebook Icon
  • Instagram
Εικόνα1.png
Εικόνα1.png