• GUEST WRITER

Μάρμαρα του Παρθενώνα, Έλγιν και Brexit: Το χρονικό μιας ''πολιτιστικής κλοπής'' και το μέλλον...

Της Ελληκαίτης Κουρτάκη

techpress.gr

«Τι θαυμάσια κίνηση θα ήταν για την Ελλάδα σε αυτή τη φρικτή οικονομική της κατάσταση να επιστρέψουν τα γλυπτά του Παρθενώνα στο ιστορικό τους σπίτι. Μια κίνηση φιλίας, εξιλέωσης και πίστης στο μέλλον για την κοιτίδα της δημοκρατίας». Όταν μία τέτοια προτροπή προέρχεται από βρετανικά χείλη -εκείνα του Στίβεν Φράι-, αποκτά μάλλον άλλη σπουδαιότητα. Που να ήξερε τον Δεκέμβριο του  2011 ο ηθοποιός και σκηνοθέτης όταν είχε κάνει έκκληση στους συμπατριώτες του μέσω του προσωπικού του ιστολογίου να σκεφτούν σοβαρά το ζήτημα της επιστροφής των γλυπτών του Παρθενώνα στη γενέτειρά τους ότι λίγα χρόνια αργότερα, το 2020, η Ευρωπαϊκή Ένωση ενδέχεται να συμπεριλάβει το ζήτημα της κλοπής πολιτιστικών αγαθών, ιδίως ελληνικών ή ρωμαϊκών αρχαιοτήτων, στις συζητήσεις για τη μελλοντική σχέση της Ένωσης με το Ηνωμένο Βασίλειο.


Το σχετικό επικαιροποιημένο σχέδιο διαπραγματευτικής εντολής καθορίζει τους στόχους και τις κόκκινες γραμμές των Βρυξελλών και γενικότερα τις παραμέτρους για τη θέση της ΕΕ στις διαπραγματεύσεις που ξεκινούν τον επόμενο μήνα. Το άρθρο αυτό προστέθηκε κατόπιν αιτήματος της Ελλάδας, με την υποστήριξη της Κύπρου και της Ιταλίας και καλεί τα μέρη να «αντιμετωπίσουν τα ζητήματα που αφορούν την επιστροφή ή την απόδοση στη χώρα προέλευσης πολιτιστικών αγαθών που απομακρύνθηκαν παράνομα». Ωστόσο, σύμφωνα με μια διπλωματική πηγή, αυτό «δεν έχει σε τίποτα να κάνει» με την ελληνο-βρετανική διαμάχη για τα Γλυπτά του Παρθενώνα, που εκτίθενται στο Βρετανικό Μουσείο στο Λονδίνο. Ο σκοπός του άρθρου αυτού είναι να διασφαλιστεί ότι η κλεμμένη πολιτιστική ιδιοκτησία που εντοπίζεται σε βρετανικό έδαφος θα επιστρέφεται αυτόματα, ανέφερε η ίδια πηγή. Συγχρόνως, σχολιάζοντας το προσχέδιο της διαπραγματευτικής εντολής της ΕΕ, μία εκπρόσωπος της βρετανικής κυβέρνησης δήλωσε πως η θέση του Ηνωμένου Βασιλείου για τα Γλυπτά του Παρθενώνα παραμένει ότι αυτά βρίσκονται στην «νομική ευθύνη του Βρετανικού Μουσείου». «Αυτό δεν τίθεται προς συζήτηση στο πλαίσιο των εμπορικών μας διαπραγματεύσεων», ανέφερε η εκπρόσωπος με ανακοίνωσή της.


Η Ελλάδα έχει αγωνιστεί εδώ και καιρό για τον επαναπατρισμό τους και ορισμένοι βρετανοί πολιτικοί όπως ο Jeremy Corbyn υποστήριξαν την επιστροφή τους. Αλλά η κυβέρνηση επιμένει ότι αγοράστηκαν νόμιμα και ότι έχουν διατηρηθεί επιμελώς στο Ηνωμένο Βασίλειο. Παράλληλα, υπήρξαν προειδοποιήσεις ότι η επιστροφή των αντικειμένων θα προκαλούσε αιτήματα από δεκάδες άλλες χώρες για τον επαναπατρισμό έργων τέχνης στα βρετανικά μουσεία. Ποια είναι όμως η ιστορία των περιβόητων μαρμάρων;


sansimera.gr

Ο Thomas Bruce Elgin, γνωστός στη χώρα μας ως Έλγιν ήταν Βρετανός διπλωμάτης. Το 1799, λόγω της εκστρατείας του Ναπολέοντα στην Αίγυπτο, στάλθηκε ως έκτακτος πρεσβευτής στην Κωνσταντινούπολη, με οδηγίες να ασχοληθεί αποκλειστικά με τα πολιτικά ζητήματα. Στα τέλη του 1799 (ή σύμφωνα με τον ίδιο τον Μάιο του 1800), ο Έλγιν έστειλε στην Αθήνα τον γραμματέα της πρεσβείας W. R. Hamilton (1777-1859) μαζί με έξι καλλιτέχνες από την Ιταλία, τον ζωγράφο Λουζιέρι, τους αρχιτέκτονες Ιτάρ και Βαλέστρα, τον εκμαγειοποιό Ιβάνοβιτς και άλλους δύο, προκειμένου να καταγράψουν τα μνημεία της Αττικής, ιδίως της Ακρόπολης, τη σύνταξη τοπογραφικών σχεδίων και τη λήψη εκμαγείων, ώστε να γίνει εφικτή η επιλογή και η αφαίρεσή τους, εφόσον θα έπαιρναν σχετική άδεια από τους Τούρκους. Όλοι αυτοί, εργάστηκαν στην Ακρόπολη για 9 μήνες. Η νίκη στο Αμπουκίρ της Αιγύπτου του βρετανικού στόλου υπό τον Νέλσον επί του γαλλικού, υπό τον Μπριές  έδωσε στον Έλγιν τη δυνατότητα να αποσπάσει φιρμάνι του καϊμακάμη (ανώτερου διοικητικού υπαλλήλου της οθωμανικής αυτοκρατορίας) Σεγούτ Αβδουλάχ που του επέτρεπε και την αφαίρεση λίθων ενεπίγραφων ή γλυπτών από την Ακρόπολη. Το φιρμάνι αυτό, μεταφρασμένο στα ελληνικά, έφερε στην Αθήνα ο ιερέας της πρεσβείας της Μ. Βρετανίας στην Κωνσταντινούπολη, δρ. Ph. Hunt. Ο μόνος αρμόδιος που μπορούσε να επιτρέψει τέτοιες εργασίες στον Έλγιν, ήταν ο σουλτάνος. Φαίνεται ότι τέτοιο φιρμάνι δεν δόθηκε ποτέ από τον σουλτάνο στον Έλγιν. Ακόμα και το φιρμάνι του καϊμακάμη, ο οποίος είχε φιλικές σχέσεις με τον Έλγιν και αντικαθιστούσε εκείνη την εποχή τον μέγα βεζίρη στην Κωνσταντινούπολη ΔΕΝ έδινε στον Έλγιν κανένα δικαίωμα να αφαιρέσει γλυπτά από την Ακρόπολη. Το ανεπίσημο, μάλιστα, φιρμάνι , προέτρεπε τις τουρκικές αρχές στην Αθήνα να επιτρέψουν στα συνεργεία του Έλγιν, να διενεργήσουν ανασκαφές ΓΥΡΩ από τα θεμέλια του Παρθενώνα, όπου ίσως βρισκόταν θαμμένο κάποιο ανάγλυφο ή επιγραφή, με τον όρο ότι ΔΕΝ θα βλάπτονταν με κανένα τρόπο τα μνημεία, ενώ περιλάμβανε εντολή της Πύλης να μην ενοχληθούν τα μέλη του συνεργείου από τον Δισδάρη ή από οποιονδήποτε άλλο, να μην αναμειχθεί κανείς με τα ικριώματα και τα εργαλεία ούτε να εμποδίσει τα μέλη να πάρουν «μερικά κομμάτια πέτρας με επιγραφές και γλυπτά» (qualque pezzi di pietra con inscrizioni e figure).Μέχρι σήμερα όμως, παρά τις έρευνες ειδικών στα τουρκικά αρχεία το φιρμάνι, όπως αυτό εκδόθηκε στα τουρκικά, δεν έχει βρεθεί. Το μόνο που υπάρχει είναι μια μετάφραση του στα ιταλικά, από ένα διερμηνέα της Αγγλικής Πρεσβείας στην Κωνσταντινούπολη, η οποία βρέθηκε στο αρχείο του Hunt.


Έτσι, ο Λουζιέρι, ο οποίος λέγεται ότι ήταν αυτός που έπεισε τον Έλγιν να αποσπάσουν τα γλυπτά του Παρθενώνα και των άλλων μνημείων, με το επιχείρημα ότι κινδύνευαν από τους Τούρκους, που τα αφαιρούσαν και τα πουλούσαν στους ξένους εγκαταστάθηκε στην Ακρόπολη ως επίσημος αντιπρόσωπος του Έλγιν και άρχισε τη συστηματική επιλογή γλυπτών και αρχιτεκτονικών μελών. Επειδή η αφαίρεσή τους γινόταν με τον πλέον συμφέροντα και οικονομικό τρόπο, όπως παραδέχεται ο Λουζιέρι, σημειώθηκαν βανδαλισμοί, όπως απρόσεχτοι πριονισμοί, τυχαίοι τεμαχισμοί και κατά την απόσπασή τους, προκλήθηκαν σοβαρές ζημιές ή και διατάραξη της στατικής ισορροπίας των κτιρίων στα οποία βρίσκονταν. Από το 1801, ξεκίνησε η αρπαγή των αριστουργημάτων από την Ακρόπολη η οποία ολοκληρώθηκε το 1810.


mixanitouxronou.gr

Κατά τον Βισκοντί, συνολικά ο Έλγιν αποκόμισε: 253 γλυπτά έργα και αρχιτεκτονικά μέλη, πολλά αγγεία, ηλιακά ρολόγια κλπ. Από τον Παρθενώνα αφαιρέθηκαν 96 ακέραια ή ακρωτηριασμένα γλυπτά και ειδικότερα: Από το νότιο διάζωμα 15 ακέραια και 4 σπασμένα, από το ανατολικό διάζωμα 11 αγάλματα και τμήματά τους, από το δυτικό αέτωμα περισσότερα από 8, από τη βόρεια ζωφόρο 21 ακέραιες πλάκες κι ένα τμήμα πλάκας, από τη νότια ζωφόρο 30 ακέραιες πλάκες και 11 θραύσματα, από τη δυτική ζωφόρο 2 πλάκες και από την ανατολική ζωφόρο 4 πλάκες. 

Επίσης, από το ναό της Απτέρου Νίκης αφαιρέθηκαν 4 τεμάχια, 18 από το Ερέχθειο (μία Καρυάτιδα κι ένα γωνιακό ιωνικό κιονόκρανο της ανατολικής κιονοστοιχίας είναι τα σημαντικότερα από αυτά), 4 από το θέατρο του Διονύσου, μεταξύ των οποίων κι ένας κίονας από το χορηγικό μνημείο του Θρασύλλου. Αφαιρέθηκαν ακόμα 13 κεφαλές, 34 γλυπτά μάρμαρα, 14 χάλκινες και μαρμάρινες υδρίες, 8 βωμοί, 3 επιτύμβιες στήλες, 66 ενεπίγραφα μάρμαρα και άλλα. Πολλά από αυτά, ήταν έργα του Φειδία, του Αγοράκριτου και του Αλκαμένη. Σπουδαιότερα απ' όλα, θεωρούνται τα γλυπτά της γέννησης της Αθηνάς από το ανατολικό αέτωμα, η μετόπη της διαμάχης της Αθηνάς με τον Ποσειδώνα και η ζωφόρος με την πομπή των Παναθηναίων.


eleftherostypos.gr

Εκτός από την Ακρόπολη, αφαιρέθηκαν αρχαιότητες κι από άλλα μέρη όπως: Αίγινα, Ελευσίνα, Δελφούς, Νεμέα, Μυκήνες, Τίρυνθα και Δαρδανέλια.


Τα 12 πρώτα κιβώτια με τις αρχαιότητες, φορτώθηκαν το 1802 στο ιδιόκτητο ιστιοφόρο «Μέτων», του Έλγιν. Ωστόσο, το πλοίο βούλιαξε στον Αβλέμονα των Κυθήρων. Τα γλυπτά έμειναν στον βυθό έως και δύο έτη μέχρι την τελική ανέλκυσή τους από Καλύμνιους δύτες μετά από εντολή του Έλγιν. Ο Μπάυρον θα στιγματίσει αυτή την ιεροσυλία του 'Ελγιν με τα λόγια: «Ακόμα και τα κύματα αρνήθηκαν να γίνουν συνένοχοι της ιεροσυλίας του», ενώ θα γράψει και το ποίημα «Η κατάρα της Αθηνάς» (The Curse of Minerva).Το 1803, ο ίδιος ο Έλγιν, επιστρέφοντας στην Αγγλία, φόρτωσε 44 κιβώτια στο βρετανικό πολεμικό πλοίο «Diana». Άλλα κιβώτια, μεταφέρθηκαν σε πλοία της Ραγούζας (Ντουμπρόβνικ) και στα πολεμικά «Medusa» και «Hydra». Το 1817 ο Λουζιέρι, που ήταν όπως βλέπουμε ο φυσικός αυτουργός των λεηλασιών, επέστρεψε και πραγματοποίησε την αποστολή επιτύμβιων μνημείων, χάλκινων σκευών και εκατοντάδων αγγείων, με τα πολεμικά πλοία «Satellite» και «Tagus». Οι αρχαιότητες, μεταφέρθηκαν στο Λονδίνο και αποθηκεύτηκαν αρχικά σε υπόστεγο της κατοικίας του Έλγιν και αργότερα στην καρβουναποθήκη του δούκα του Ντεβονσάιρ. Κατά τη διάρκεια της αποθήκευσής τους, υπέστησαν σημαντικές ζημιές από την υγρασία. Όπως αναφέρει ο B. Haydon που επισκέφτηκε τα Μάρμαρα το 1807 «μπήκαμε σε ένα υγρό, βρώμικο χώρο, όπου κείτονταν τα μάρμαρα σε απόσταση τέτοια που όχι μόνο μπορούσαμε να τα δούμε αλλά και να τα πιάσουμε. Δεν αξίζουμε τέτοια έργα τέχνης. Κείτονται εκεί καλυμμένα από σκόνη και μούσκεμα από την υγρασία».


mixanitouxronou.gr

Ο Έλγιν, έστειλε υπομνήματα προς τη βρετανική κυβέρνηση για να αγοράσει τα αρχαία. Έτσι συστήθηκε ειδική εξεταστική επιτροπή για να μελετήσει τα στοιχεία της υπόθεσης και τα πορίσματά της τέθηκαν υπόψη του βρετανικού κοινοβουλίου. Παρα τις φωνες σκεπτικισμού αποφασίστηκε τα Μάρμαρα ν' αγοραστούν από το βρετανικό Δημόσιο για 35.000 στερλίνες. Επειδή όμως ο Έλγιν, χρωστούσε στο κράτος 18.000 στερλίνες, του δόθηκαν μόνο 17.000 στερλίνες.


news.gr

Η μόνιμη δικαιολογία των Άγγλων, όλα αυτά τα χρόνια της αμφισβήτησης της κατοχής των μαρμάρων και της διεκδίκησής τους από την ελληνική πλευρά, ήταν ότι δεν έχουμε ένα σύγχρονο και ασφαλές μουσείο στην Αθήνα. Αντίθετα οι ίδιοι δε σεβάστηκαν καθόλου τα μνημεία αυτά καθως η επιμονή τους να λευκάνουν την όψη των μαρμάρων, τους οδήγησε στο να χρησιμοποιήσουν δραστικό οξύ καθαρισμού το 1938, που δυστυχώς αλλοίωσε το φυσικό χρώμα του πεντελικού μαρμάρου. Ακομα, το δίκαιο που επικαλούνται οι Άγγλοι για την κατοχή των μαρμάρων, δεν έχει νομική βάση -κι ας τα αγόρασαν από τον Έλγιν το 1816- γιατί ήταν προϊόν κλοπής, αρχαιοκαπηλίας και λαφυραγωγίας.


eleftherostypos.gr

Η Βρετανία αποχώρησε από την ΕΕ τον περασμένο μήνα, στις 31 Ιανουαρίου, εισερχόμενη σε μια μεταβατική περίοδο κατά την οποία εξακολουθεί να εφαρμόζει τους ευρωπαϊκούς κανόνες. Επομένως είναι αντιφατικό η Ευρωπαϊκή Ένωση να χρηματοδοτεί τις εργασίες αναστύλωσης της Ακρόπολης και η Αγγλία κινούμενη στο μήκος των ευρωπαϊκών κανονισμών, να εξακολουθεί να κρατά για λογαριασμό της τα κομμάτια του Παρθενώνα.


Οι δύο πλευρές σκληραίνουν τη στάση τους τώρα πριν ξεκινήσουν οι διαπραγματεύσεις για τη μελλοντική τους σχέση που αναμένεται στις αρχές Μαρτίου. Στόχος τους είναι να συμφωνήσουν μέχρι το τέλος του έτους σε μια συμφωνία που θα καλύπτει μια σειρά θεμάτων από το εμπόριο, την ασφάλεια έως την αλιεία, το διάστημα και την περιβαλλοντική συνεργασία. Θα σταματήσει τελικά αυτή η υφαρπαγή εθνικού πλούτου; Θα αποδοθούν οι αρχαιότητες στους φυσικούς κατόχους τους; Θα καταφερουν τα μάρμαρα να απεκδυθούν τον τίτλο «Ελγίνια» και να επονομαστούν «μάρμαρα του Παρθενώνα»;

2.png

follow us on Instagram @atheniantimes.gr

"Νέα άποψη σε Αθηναϊκούς καιρούς"
- ΟΙ ΙΣΤΟΣΕΛΙΔΕΣ ΜΑΣ -
Εικόνα1.png
LACREDI LOGO.png
- ΔΙΑΦΗΜΙΣΤΕΙΤΕ -
  • Black Facebook Icon
  • Instagram
Εικόνα1.png
Εικόνα1.png