• ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΓΕΩΡΓΙΑΔΗ

Γιορτάζω το ότι είμαι γυναίκα, γιορτάζω το ότι είμαι άνθρωπος

Σήμερα το ημερολόγιο γράφει 8 Μαρτίου. Για 46η συνεχόμενη φορά το κουτάκι της ημέρας αυτής κοσμείται και από τη φράση "Παγκόσμια Ημέρα της Γυναίκας". Μεταξύ των διάφορων αναγνωρισμένων διεθνών εορτών, η συγκεκριμένη φέρει μια ιδιαίτερη βαρύτητα και σημασία. Τι σημαίνει εν έτει 2020 το να γιορτάζει κανείς (ή μάλλον καμία) το ότι είναι ή αισθάνεται γυναίκα; Αλήθεια, πώς καθιερώθηκε αυτός ο θεσμός; Ποια είναι πραγματικά η θέση της γυναίκας σήμερα στις διάφορες κοινωνίες ανά τον κόσμο και ποιες οι προκλήσεις που χρήζουν αντιμετώπισης σε ό,τι αφορά τις σχέσεις μεταξύ των δύο βασικών φύλων;

Γιορτάζω το γυναικείο φύλο σημαίνει γιορτάζω τα θεμελιώδη δικαιώματα που απολαμβάνει το φύλο μου όπως κάθε άνθρωπος, καθώς και ότι δεν ξεχνώ τις δοκιμασίες στις οποίες έχουν υποβληθεί ιστορικά αυτά τα δικαιώματα.

Η σταδιακή εξέλιξη των δικαιωμάτων της γυναίκας δεν είναι τυχαία, αλλά όπως σε κάθε περίπτωση στην ανθρώπινη ιστορία συνιστά το αποτέλεσμα ζυμώσεων και ωριμάνσεων νέων αντιλήψεων και πρακτικών, προκειμένου να εξασφαλιστεί η ανταπόκριση στις νέες ανάγκες που αναδύονται κατά καιρούς. Πέρα από ελάχιστες εξαιρέσεις όπου συναντούμε μητριαρχικές κοινωνίες, οι οποίες είτε ανάγονται στην αρχαιότητα (Μινωϊκός πολιτισμός, Αμαζόνες), είτε εντοπίζονται σε κάποιες περιοχές της Άπω Ανατολής (Ινδονησία, Κίνα), κατά συντριπτική πλειοψηφία οι κοινωνίες που ιστορικά γνωρίζουμε βασίζονται στο πατριαρχικό μοντέλο οργάνωσης. Το πρότυπο αυτό έχει μεγάλη σημασία για το πώς αντιλαμβάνονται τα μέλη της εκάστοτε κοινωνίας τον ρόλο που διαγράφεται εντός αυτής για τη γυναίκα, καθώς και τις δυνατότητες που προορίζονται για αυτήν. Η πατριαρχική αντίληψη επαναλαμβάνεται στην ουσία της η ίδια στις διάφορες ιστορικές περιόδους, αλλά με διαφορετικό περίβλημα.


Στην Αθήνα της κλασικής αρχαιότητας η γυναίκα διέθετε ορισμένα δικαιώματα μόνο στο πλαίσιο του οίκου της, κύριος του οποίου ήταν ο άνδρας της οικογένειας, ήτοι ο πατέρας ή ο σύζυγός της. Ο τελευταίος ήταν κηδεμόνας της και διαχειριστής της περιουσίας της. Σε περίπτωση απώλειας του πατέρα της μάλιστα, η γυναίκα ήταν υποχρεωμένη να παντρευτεί, προκειμένου να υπάρχει νόμιμος διαχειριστής της περιουσίας του πατέρα της, ελλείψει αρρένων κατιόντων αυτού. Στη ρωμαϊκή οικογένεια πάλι, η γυναίκα υπάγεται στην εξουσία του Paterfamilias, τον ρόλο του οποίου αναλαμβάνει ο πατέρας ή ο σύζυγός της, είτε τελεί υποχρεωτικά υπό την επιτροπεία άρρενος συγγενούς της. Όλα αυτά συγκλίνουν στο ότι στη γυναίκα παραδοσιακά δεν αναγνωριζόταν δικαιοπρακτική ικανότητα, όπως δεν αναγνωρίζεται σήμερα για παράδειγμα στους ανηλίκους. Πρακτικά κάτι τέτοιο σημαίνει ότι οι γυναίκες δεν μπορούσαν να προβούν σε οποιαδήποτε πράξη της καθημερινότητας δεσμευτική της περιουσίας τους, π.χ. σε μια αγορά βασικού αγαθού, παρά μόνο στο όνομα του άνδρα που είχε τον ρόλο του προστάτη τους. Και αυτό γιατί για πολλούς αιώνες η γυναίκα δε θεωρούνταν ότι διέθετε την απαιτούμενη πνευματική ωριμότητα για τη διενέργεια νομικά δεσμευτικών πράξεων, σε αντίθεση με τον άνδρα, εξ' ου και η καθιέρωση της αντίληψης περί "ασθενούς φύλου". Η τελευταία διατηρήθηκε με τη μορφή μιας προστατευτικής προς "αδύναμο φύλο" στάσης, ακόμη και κατά τη Βυζαντινή περίοδο, οπότε και άρχισαν να αναδύονται νέες προοπτικές για τον ρόλο της γυναίκας, κυρίως με την ανάδειξη σπουδαίων ηγετικών προσωπικοτήτων στη θέση του αυτοκρατορικού θρόνου.


Η αντίληψη που ήθελε τη γυναίκα άρρηκτα συνδεδεμένη με την ανατροφή των παιδιών και τις οικιακές υποθέσεις -άλλοτε στενότερα και άλλοτε ευρύτερα, συμπεριλαμβανομένων και των αγροτικών εργασιών- παρέμεινε για πολύ καιρό βαθιά ριζωμένη στην ανθρώπινη διανόηση, ώσπου νέες ανάγκες οδήγησαν στην αναθεώρηση των καθισταμένων πρακτικών. Χαρακτηριστικά παραδείγματα όπως η έλλειψη εργατικών χεριών κατά την περίοδο της βιομηχανικής επανάστασης, καθώς και στα χρόνια των μεγάλων και εξαντλητικών πολέμων στη Γηραιά ήπειρο, λόγω των γενικών επιστρατεύσεων του ανδρικού πληθυσμού και του μεγάλου αριθμού θανάτων μεταξύ των μαχομένων, οδήγησαν σε επανεξέταση των δυνατοτήτων των γυναικών στους τομείς της απασχόλησης και της παραγωγικότητας. Παράλληλα με την παιδική εργασία, που επίσης εφαρμόστηκε και γενικεύθηκε εκείνη την περίοδο, τον 19ο αιώνα η γυναίκα για πρώτη φορά εισήλθε κατά τρόπο συστηματικό και μαζικό στον χώρο της εργασίας, και ιδίως σε αυτόν της μισθωτής, που αποτελούσε το τότε επικρατέστερο μοντέλο.



Ενώ λοιπόν τα πρώτα βήματα για την αναθεώρηση της θέσης της γυναίκας είχαν πραγματοποιηθεί, καθοριστική ώθηση για το κίνημα υπέρ των γυναικείων δικαιωμάτων έδωσε στις αρχές του 20ου αιώνα το Σοσιαλιστικό Κίνημα. Πιο συγκεκριμένα, το Σοσιαλιστικό Κόμμα των ΗΠΑ διακήρυξε τον Φεβρουάριο του 1909 στη Νέα Υόρκη τη λεγόμενη "Εθνική Ημέρα της Γυναίκας" προς υπεράσπιση των δικαιωμάτων των γυναικών εργατών, η οποία και αποτέλεσε την πηγή της έμπνευσης του παγκόσμιου θεσμού που έχει σήμερα καθιερωθεί. Η ιδέα ταξίδεψε μέχρι την αντικρινή όχθη του Ατλαντικού και πυροδότησε νέες κινητοποιήσεις με μαζική προσέλευση το 1911, στο Παρίσι, στη Βιέννη, στη Δανία, στη Γερμανία, την Ελβετία, οι οποίες θεωρήθηκαν οι πρώτες Διεθνείς Ημέρες της Γυναίκας. Βασικά αιτήματα των απεργών και των διαδηλωτών υπήρξαν η αναγνώριση του εκλογικού δικαιώματος της γυναίκας και της δυνατότητας αυτής προς ανάληψη δημοσίων αξιωμάτων, καθώς και η καταπολέμηση των φυλετικών διακρίσεων στον εργασιακό χώρο. Ανάλογες κινητοποιήσεις έλαβαν χώρα και στη Ρωσία το 1913, ενώ η μαζική διαδήλωση των εργατριών της κλωστοϋφαντουργίας στις 8 Μαρτίου 1917 (κατά το Γρηγοριανό ημερολόγιο) στους δρόμους της Αγίας Πετρούπολης συνδέεται από πολλούς ιστορικούς με την έναρξη της Ρωσικής Επανάστασης. Όλοι αυτοί οι αγώνες αποτέλεσαν τον πρόδρομο της Παγκόσμιας Ημέρα της Γυναίκας, η οποία ψηφίστηκε και εγκαθιδρύθηκε σε διεθνές επίπεδο από τη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ μόλις το 1975.



Ο θεσμός της Παγκόσμιας Ημέρας της Γυναίκας τυγχάνει σήμερα σπουδαίας σημασίας, καθώς είναι συνώνυμος μιας σταθερής και θεσμοποιημένης προσπάθειας αντιμετώπισης των προκλήσεων που διακυβεύουν την ισότητα μεταξύ ανδρών και γυναικών στη σύγχρονη διεθνή πραγματικότητα.

Στις χώρες με αναπτυσσόμενες οικονομίες, αλλά και σε κράτη όπου κρατούν θρησκείες που δεν προβλέπουν ισότιμο κοινωνικό ρόλο για τον άνδρα και τη γυναίκα, η φυλετική ανισότητα είναι δεδομένη και συνιστά μια καθημερινότητα. Σε χώρες της Ανατολικής Αφρικής τα ποσοστά νεαρών γυναικών που έχουν υποβληθεί στην ιδιαίτερα επίπονη πρακτική της κλειτοριδεκτομής, κατάφωρη παραβίαση της αξίας του ανθρώπου, ανέρχονται σε 80%. Η συγκεκριμένη μέθοδος εντοπίζεται δε και σε ασιατικές χώρες στο πλαίσιο εθιμικών παραδόσεων της μουσουλμανικής θρησκείας. Με τη διόγκωση της προσφυγικής κρίσης στην Ευρώπη και την καταδίκη της εν λόγω πρακτικής από τη Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών ήδη από το 2012, πλήθος προβληματισμών ανακύπτουν σχετικά με την αποτελεσματικότητα των μέτρων που έχουν θεσπίσει οι διάφορες ευρωπαϊκές χώρες για την απαγόρευση της κλειτοριδεκτομής στο έδαφός τους. Ειδικά στην περίπτωση της Ελλάδας, είναι χαρακτηριστικό πως το σχετικό άρθρο του Ποινικού Κώδικα κάνει λόγο για "κατάπειση γυναίκας" να υποβληθεί στην πρακτική αυτή, γεγονός που εύλογα γεννά προβληματισμούς, κατά πόσο έχει κατανοήσει ο νομοθέτης τα ίδια τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της μεθόδου, που επιβάλλεται και μάλιστα συνήθως σε κορίτσια πολύ μικρής ηλικίας. Σύμφωνα με σχετικά ρεπορτάζ του BBC, επίσης στην αφρικανική ήπειρο σε πολλές οικονομικά αδύναμες περιοχές η μοναδική επαγγελματική προοπτική του κοριτσιού και της γυναίκας είναι η πορνεία, σε συνθήκες πλήρους ανομίας, όπως μαρτυρούν οι ίδιες οι γυναίκες οι οποίες ερωτήθηκαν. Ακόμη, σύμφωνα με επίσημα στατιστικά της UNESCO, εκ των 59 εκατομμυρίων παιδιών παγκοσμίως που δεν λαμβάνουν ούτε στοιχειώδη εκπαίδευση, τα 32 εκατομμύρια είναι κορίτσια, ενώ κατά μήκος των ανώτερων βαθμίδων εκπαίδευσης στις οικονομικά αδύναμες χώρες η πλειοψηφία των παιδιών και των εφήβων που δε μετέχουν στην αντίστοιχη βαθμίδα παραμένουν κορίτσια. Πέρα όμως από τα φτωχότερα κράτη, και οι αναπτυγμένες οικονομικά και τεχνολογικά χώρες δε θα πρέπει να εθελοτυφλούν θεωρώντας πως οι σοβαρότερες εκφάνσεις φυλετικών ανισοτήτων έχουν εκλείψει πλέον στο έδαφός τους. Μπορεί η γυναίκα να έχει αποκτήσει πολιτικά δικαιώματα και δικαίωμα στην εργασία, ωστόσο κρατεί καλά ριζωμένη στη συνείδηση και την καθημερινή πρακτική του σύγχρονου ανθρώπου η αντίληψη ότι εκείνη, ακόμη και αν εργάζεται, θα πρέπει να εξακολουθεί να αναλαμβάνει το σύνολο ή το μεγαλύτερο μέρος από τις οικιακές εργασίες. Επίσης, σύμφωνα με στατιστικά στοιχεία που έχει συλλέξει η UN Women, οι γυναίκες παγκοσμίως αμείβονται κατά 23% λιγότερο σε σχέση με τους άντρες. Παραθέτουμε ένα ακραίο παράδειγμα, για λόγους προβληματισμού και μόνο: σύμφωνα με έρευνα του περιοδικού Forbes ένας από τους πιο γνωστούς άνδρες ποδοσφαιριστές στον κόσμο, αμείβεται ετησίως με 84 εκατομμύρια δολάρια, ενώ την ίδια στιγμή οι μισθοί 1.693 γυναικών ποδοσφαιριστριών από τις 7 κορυφαίες γυναικείες ποδοσφαιρικές ομάδες παγκοσμίως ανέρχεται μόλις σε 42,6 εκατ. δολάρια ετησίως(!). Συγχρόνως, μόλις 24% των βουλευτών παγκοσμίως είναι γυναίκες, όπως και το 31% των ρόλων σε ταινίες που διαθέτουν ατάκες, το 21% των παραγωγών ταινιών και το 26% των ατόμων που απασχολούνται στον τομέα της πληροφορικής και του προγραμματισμού (στοιχεία UN Women). Σύμφωνα με έρευνα που διεξήχθη σε 541 Πανεπιστήμια χωρών οργανωμένων κατά τα δυτικά πρότυπα, μόλις το 23% των πανεπιστημιακών καθηγητών αποτελείται από γυναίκες.


Πρέπει να παραδεχτούμε πως η γυναίκα έχει πράγματι να υπερβεί πρόσθετα εμπόδια στον χώρο εργασίας, σε σχέση με έναν άνδρα, προκειμένου να ακουστεί η γνώμη της και να ληφθεί σοβαρά υπόψιν το έργο της, κάτι που όλοι έχουμε παρατηρήσει λίγο-πολύ στο πλαίσιο της καθημερινότητάς μας· και μάλιστα όχι μόνο στους χώρους που ακόμη και σήμερα παραμένουν παραδοσιακά "ανδροκρατούμενοι" (αστυνομικές αρχές, στρατός), με αποτέλεσμα η γυναίκα να βιώνει διακρίσεις και συχνά να έρχεται αντιμέτωπη με υποτιμητικά σχόλια στον χώρο εργασίας της. Γι' αυτό και πρέπει να αναρωτηθούμε σήμερα στις δυτικές κοινωνίες, μας αρκεί το ότι οι γυναίκες απασχολούνται σήμερα σε μεγάλο ποσοστό, ως επί το πλείστον δε ως δασκάλες, βρεφονηπιοκόμοι ή γραμματείς; Μήπως θα ήταν πιο θεμιτό να δούμε τη γυναίκα να ξεφεύγει από ορισμένα περιοριστικά πρότυπα, τα οποία αναμφισβήτητα υφίστανται με τον αντίκτυπό τους, και να ενισχύσουμε την ενασχόλησή της με τις επιστήμες υγείας, τις φυσικές επιστήμες, την πληροφορική, τον αθλητισμό;


Παράλληλα με όλους αυτούς τους λόγους, συνιστά γεγονός σήμερα η διατήρηση σημαντικών ποσοστών έμφυλης βίας τόσο σε περισσότερο όσο και σε λιγότερο εύπορες κοινωνίες, δεδομένου ότι τα αίτια αυτής παραμένουν συνδεδεμένα με την ψυχολογικούς παράγοντες και τα ανθρώπινα ένστικτα. Γι' αυτό και τα Ηνωμένα Έθνη έχουν θέσει ως 5ο στόχο βιώσιμης ανάπτυξης την επίτευξη της φυλετικής ισότητας ανά τον κόσμο. Ένα τέτοιο όραμα θα πρέπει να αποτελεί πρωταρχικό μέλημα και στόχο κάθε σύγχρονης κοινωνίας, η οποία φιλοδοξεί να υπηρετεί και να προστατεύει την αξία του ανθρώπου αυτή καθαυτή και να προάγει τη συνεργασία και την ευημερία των φύλων, των ανθρώπων, των λαών.



** Τα στατιστικά στοιχεία προέρχονται από τη Wikipedia, την επίσημη σελίδα της UN Women στο Instagram, την επίσημη ιστοσελίδα της UNESCO (http://uis.unesco.org/en/topic/out-school-children-and-youth) και την ιστοσελίδα του BBC News (https://www.bbc.com/news/science-environment-49552812).


**Πηγές εικόνων:


2.png

follow us on Instagram @atheniantimes.gr

"Νέα άποψη σε Αθηναϊκούς καιρούς"
- ΟΙ ΙΣΤΟΣΕΛΙΔΕΣ ΜΑΣ -
Εικόνα1.png
LACREDI LOGO.png
- ΔΙΑΦΗΜΙΣΤΕΙΤΕ -
  • Black Facebook Icon
  • Instagram
Εικόνα1.png
Εικόνα1.png