• GUEST WRITER

Αρχιτεκτονική, οικολογία, άνθρωπος

του Ηλία Μελετόπουλου*


Ο συγχρονισμός της επιδημικής κρίσης του COVID-19, ο κατ’ οίκον περιορισμός, το νέο περιβαλλοντικό νομοσχέδιο και τα δημόσια έργα στην Αθήνα πυροδότησαν ενδιαφέρουσες συζητήσεις γύρω από το ζήτημα του πρασίνου, της οικολογίας και της σχέσης του ανθρώπου με το περιβάλλον. Οι συζητήσεις δε, γίνονται πιο συγκεκριμένες υπό το πρίσμα της αρχιτεκτονικής και της κοινωνικής ψυχολογίας.


Πρόταση για μικρή κοινοτική φάρμα στο Παρίσι από τους SOA Architects | Πηγή: archello.com

Η μαζική καταστροφή που έχει προκαλέσει στο φυσικό περιβάλλον, η εντατική ανθρώπινη δραστηριότητα τους τελευταίους αιώνες της ιστορίας της, με κυριότερες την υπερθέρμανση του πλανήτη, την μόλυνση των υδάτων και την εξάντληση των φυσικών πόρων κατέστησε επιτακτική την οικολογική ευαισθητοποίηση της παγκόσμιας κοινότητας του 21ου αιώνα. Οικολογικά και περιβαλλοντικά κινήματα εμφανίζονται σε όλο τον κόσμο. Η αρχιτεκτονική δημιουργία και πρωτοπορία συντάσσεται με αυτά, πίσω από την επιταγή για «πράσινα» κτίρια. Για πρώτη φορά από την πτώση του μοντέρνου, μια κοινή αξία αναγνωρίζεται συλλογικά, από όλες σχεδόν τις αρχιτεκτονικές ιδεολογικές παρατάξεις.


Λόγω της κοινής αναγνώρισης, οι πόλεις του κόσμου αποκτούν, στην διάρκεια του 21ου αιώνα, κοινά οικολογικά χαρακτηριστικά πού συγκλίνουν στο όραμα της «πράσινης» πόλης. Αυτό συνεπάγεται την αξιοποίηση εναλλακτικών και ανανεώσιμων πηγών ενέργειας (ηλιακά πάνελ, ανεμογεννήτριες), την χρήση ανακυκλώσιμων υλικών, φιλικών προς το περιβάλλον (ξύλο, μέταλλο, πέτρα), την χρήση εναλλακτικών τρόπων μεταφοράς (τραμ, ηλεκτρικά πατίνια, ποδήλατα, πεζόδρομοι κ.α.) και την συστηματική ανακύκλωση (κάδοι, απορριμματοφόρα κλπ.). Όλα τα παραπάνω αποτελούν χωρικά και αρχιτεκτονικά στοιχεία μίας σύγχρονης πόλης και μίας συνειδητοποιημένης κοινωνίας.


Ωστόσο, θα ήθελα να αναφερθώ σε ένα δεύτερο όραμα, τόσο κοινωνικό όσο και αρχιτεκτονικό, το οποίο βρίσκεται ακόμη σε θεωρητικό επίπεδο. Πρόκειται για την δυναμική χωροταξική αποκατάσταση της σχέσης του ανθρώπου με την φύση.


Ο άνθρωπος επί χιλιάδες χρόνια βρισκόταν στο έλεος των στοιχείων της φύσης: ακραία φαινόμενα, αρρώστιες, λοιμοί, άγρια πανίδα και χλωρίδα, αποτελούσαν μόνιμο κίνδυνο. Το ένστικτο της επιβίωσης και η ανασφάλεια τον εξώθησαν να οργανωθεί σε ομάδες και να εξελιχθεί τεχνολογικά για καλύψει τις ανάγκες του. Η βιομηχανική και η συνακόλουθη τεχνολογική επανάσταση καθώς και η μαζική αστικοποίηση του 19ου και 20ου αιώνα, έδωσαν την δυνατότητα διαμόρφωσης ενός πλήρως τεχνητού και ελεγχόμενου αστικού περιβάλλοντος, μακριά από την «άγρια φύση».


Μέχρι σήμερα, η επιβίωση της ανθρωπότητας εξαρτάται, σχεδόν αποκλειστικά από την φύση και τους φυσικούς πόρους. Φαίνεται όμως, ότι πρωτόγονα ένστικτα εξακολουθούν να στοιχειώνουν και να θολώνουν την ανθρώπινη κρίση, με αποτέλεσμα η μαζική περιβαλλοντική καταστροφή, εκτός της πόλης, να υποτιμάται και να υποβαθμίζεται. Γι’ αυτό απαιτείται η αποκατάσταση της σχέσης του ανθρώπου με την φύση, για να μπορέσει να επιτευχθεί μία αρμονική συμβίωση.


Vertical Gardens, Mexico City | Πηγή εικόνας: lifeandsoulmagazine.com

Η αρχιτεκτονική εξετάζει τους τρόπους με τους οποίους μπορεί να εκφραστεί αυτή η αποκατάσταση στο κύριο πεδίο εφαρμογής της, την πόλη. Μία σημαντικότατη και καταλυτική συζήτηση εξελίσσεται γύρω από την ιδέα της Σύγχρονης «Άγριας» Πόλης. Η ιδέα αυτή χαρακτηρίζεται από την δυναμική επανένταξη της χλωρίδας αλλά και της πανίδας στην σημερινή πόλη, όχι απαραίτητα προς κορεσμό καθημερινών αναγκών. Στοιχεία της αγροτικής ζωής του ανθρώπου, πριν την μαζική αστικοποίηση, επανέρχονται στο αστικό τοπίο επικαιροποιημένα και εμπλουτισμένα με «πράσινη τεχνολογία». Παραδείγματα όπως κοινοτικά παρτέρια, φυτεμένα δώματα και στάσεις λεωφορείων, μικρά πάρκα με φυσική πανίδα, κάθετα φυτεμένες προσόψεις κτιρίων κ.α. εφαρμόζονται τοπικά και πολύ περιορισμένα μέχρι στιγμής. Ομάδες ανθρώπων όπως το δίκτυο WILD CITIES «προωθούν την κοινοτική διαχείριση της φύσης μέσα και γύρω από τις πόλεις, έτσι ώστε αυτή να προστατεύει και να εμπλουτίζει την αστική ζωή». Η επαφή του ανθρώπου, μέσα στο άμεσο περιβάλλον του με σχεδόν ξεχασμένες αλλά διαχρονικά οικείες φυσικές σκηνές, θα είναι καταλυτική στην προσπάθεια ανάδειξης της οικολογίας ως κύριας κοινωνικοπολιτικής επιταγής της εποχής μας.


Ο 21ος αιώνας μπορεί να χαρακτηριστεί και αιώνας της οικολογίας. Η αρχιτεκτονική συμμετέχει σε αυτόν τον προβληματισμό και, όπως η ιστορία έχει δείξει, είναι βέβαιο πως θα κληθεί να δώσει πρακτικές απαντήσεις.



*Ο Ηλίας-Ταΰγετος Μελετόπουλος είναι σπουδαστής Αρχιτεκτονικής στο ΕΜΠ.

2.png

follow us on Instagram @atheniantimes.gr

"Νέα άποψη σε Αθηναϊκούς καιρούς"
- ΟΙ ΙΣΤΟΣΕΛΙΔΕΣ ΜΑΣ -
Εικόνα1.png
LACREDI LOGO.png
- ΔΙΑΦΗΜΙΣΤΕΙΤΕ -
  • Black Facebook Icon
  • Instagram
Εικόνα1.png
Εικόνα1.png