• NEWSROOM

Περί Μεταξά, Ρεμπέτικου και Λογοκρισίας


28η Οκτωβρίου, μια ημέρα, την οποία η χώρα μας έχει καθιερώσει ως ημέρα επετείου για τον εορτασμό του «όχι» του Ιωάννη Μεταξά στους Ιταλούς. Το συγκεκριμένο γεγονός, σε συνδυασμό με τον τρόπο συγγραφής των σχολικών εγχειριδίων του μαθήματος της ιστορίας διαμορφώνουν στην μαθητική κοινότητα την αντίληψη – λόγω του νεαρού της ηλικίας τους, κρίνω τη χρήση της λέξης «πεποίθησης» ως αδόκιμης- πως ο Μεταξάς ήταν ένας εθνικός ήρωας, ένας δικτάτορας μεν, αλλά …δίκαιος δικτάτορας, ένας δικτάτορας που κατέλαβε την εξουσία για το …καλό της Ελλάδας, έχοντας …αγαθούς σκοπούς και κίνητρα.



Βέβαια, οι περισσότεροι εξ ημών, όταν ωριμάσουν πνευματικά και ενημερωθούν στοιχειωδώς για ορισμένα βασικά θέματα ελληνικής (και μη) ιστορίας, αντιλαμβάνονται πως δεν κυλούσαν όλα …μέλι γάλα, εκείνη την εποχή. Όπως σε κάθε δικτατορικό καθεστώς, έτσι και στο αντίστοιχο που είχε επιβάλλει ο Μεταξάς από την 4η Αυγούστου του 1936 και έπειτα, ένα από τα κύρια μελήματα αποτελούσε η θέσπιση ενός, έστω και υποτυπώδους, πλαισίου λογοκρισίας, προκειμένου να περιοριστούν οι αντικαθεστωτικές φωνές και, κατ’ επέκτασιν, οι πιθανότητες να …παρεκτραπούν τα πλήθη. Ο νόμος, 45/1936 περί λογοκρισίας δεν επηρέασε μόνο τον Τύπο και το Ραδιόφωνο της εποχής, αλλά και την μουσική και τον λοιπό καλλιτεχνικό κόσμο, με ό,τι αυτό συνεπάγεται και για το ρεμπέτικο της περιόδου.




Ενδεικτικά, όπως αναφέρει και ο Μάρκος Βαμβακάρης, «όλα μου τα πρώτα τραγούδια ήτανε χασικλίδικα. Από το '34 που ήτανε η αρχή, ήτανε όλα τέτοια κι αυτά βγήκανε σε δίσκους. Μετά περίλαβε ο Μεταξάς και γράφαμε αλλιώτικα. Με φώναξαν στη λογοκρισία και μου είπαν: Θα σταματήσεις απ' αυτό το γράψιμο, δε θα γράφεις τέτοια πράγματα (...) Το τραγούδι μπορεί να στο φάει η λογοκρισία από διάφορα λόγια, διάφορες έννοιες που δεν τους αρέσουν (...) Τα προσέχω εκείνα που είναι επίφοβα να μην περάσουν, δεν τα βάζω. Προσπαθώ να μην πηγαίνω σ' αυτά που θα τ' απορρίψουν (...) Από τότε που άρχισε η λογοκρισία ποτέ δεν γράφω χωρίς αυτή τη σκέψη». Στο συγκεκριμένο κείμενο, δεν θα αναφερθούμε σε κάποιο τραγούδι του Βαμβακάρη, αλλά στην «Βαρβάρα» του Τούντα, ένα άσμα με ιδιαίτερο ενδιαφέρον.



Η ΒΑΡΒΑΡΑ, ΤΟ ΚΟΥΤΙ ΤΗΣ ΠΑΝΔΩΡΑΣ ΕΝ ΕΤΕΙ 1936.


Βασικά, για να είμαστε ειλικρινείς, δεν είναι απολύτως βέβαιο ότι το τραγούδι είναι του Τούντα. Δεν είναι λίγοι όσοι υποστηρίζουν πως οι «δάφνες» για τη σύνθεσή του, πρέπει να αποδοθούν στον Γιουβάν Τσαους, αλλά ο τελευταίος, λόγω του …πιπεράτου περιεχομένου και της έντονης σατιρικής διάθεσης που εξέπεμπε το τραγούδι, φοβήθηκε να το κυκλοφορήσει στο όνομά του, με αποτέλεσμα να αναλάβει το εγχείρημα αυτό ο πανίσχυρος καλλιτεχνικός διευθυντής της δισκογραφικής Κολούμπια, Παναγιώτης Τούντας. Αντίθετα, είναι αδιαμφισβήτητο, πως το τραγούδι ερμήνευσε αρχικά ο Στελλάκης Περπινιάδης, ενώ την ενορχήστρωση ανέλαβε η κομπανία του Γιούβαν Τσαους.





Όπως αναφέραμε και παραπάνω, η «Βαρβάρα» στιγματίστηκε από το φασιστικό καθεστώς του Ιωάννη Μεταξά ως ένα άσμα σκανδαλώδες, αφενός εξαιτίας του σατιρικού του χαρακτήρα, αφετέρου δε λόγω των σεξουαλικών του υπονοουμένων. Όμως, το κυριότερο ήταν πως συνδέθηκε εντόνως με την κόρη του δικτάτορα, Λουκία -η οποία κατά τον αστικό μύθο της εποχής ήταν νυμφομανής, γεγονός που προξενούσε μεγάλη στεναχώρια και ευαισθησία στον πατέρα της. Αν σε όλα τα παραπάνω συνυπολογίσουμε, μάλιστα, πως σε μια Ελλάδα με 10.000 γραμμόφωνα αυτός ο «άκρως προσβλητικός για τη δημόσια αιδώ» δίσκος (ξε)πούλησε 90.000 κομμάτια, μετά βεβαιότητας όχι μόνον επρόκειτο για τη μουσική επιτυχία της εποχής, αλλά αποτελούσε πηγή μεγάλων …κωλυμάτων για την κρατική εξουσία.


Όπως είναι ευλόγως αντιληπτό, οι …έχοντες τα σκήπτρα της διακυβέρνησης, επέδειξαν ταχύτατα αντανακλαστικά. Πιο συγκεκριμένα, οι εφημερίδες της εποχής δεν δίστασαν να …στοχοποιήσουν τη «Βαρβάρα» -αλλά και το ίδιο το ρεμπέτικο εν συνόλω. Ταυτόχρονα, το Υφυπουργείο Τύπου και Τουρισμού, εντός μηνός από την ανάληψη της εξουσίας από τη νέα κρατική διοίκηση, εξέδωσε εγκύκλιο με την οποία καθιστούσε αξιόποινη την πώληση, την ακρόαση της «Βαρβάρας» αλλά και το ίδιο το …τραγούδημά της! Μάλιστα, οι αστυνομικές δυνάμεις έψαξαν, συγκέντρωσαν και έσπασαν όλους τους δίσκους.


Σα να μην έφταναν όλα τα παραπάνω, στο τέλος του Δεκέμβρη του 1936, ολόκληρη η ομάδα συντελεστών του τραγουδιού παραπέμφθηκε σε δίκη. Τόσο ο Τούντας, όσο και ο Στελλάκης Περπινιάδης βρέθηκαν στο ειδώλιο του κατηγορουμένου. Ενδεικτικό του κλίματος που επικρατούσε εκείνη την εποχή είναι το γεγονός πως τη δίκη δεν απέφυγαν ούτε οι 90 καταστηματάρχες που πωλούσαν το δίσκο… Για την ιστορία, ο Τούντας υποχρεώθηκε να καταβάλει ένα ιδιαιτέρως «τσουχτερό» πρόστιμο ενώ ο Στελλάκης, αφού κατέβαλε ένα αισθητά χαμηλότερο ποσό, δέχτηκε επίπληξη καθότι ήταν απλά ο ερμηνευτής του άσματος.



2η & 3η ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑ



Παρά τη βαρύτατη χρηματική ποινή που του επεβλήθη, ο Τούντας δεν τα παράτησε, καθότι ήξερε καλά πως η «Βαρβάρα» είχε ήδη αφήσει το στίγμα της στην ελληνική κοινωνία της εποχής. Πριν καν ολοκληρωθεί το έτος του 1936, κυκλοφόρησε η «Μαρίκα η δασκάλα», τραγούδι με ίδια μελωδία με τη «Βαρβάρα» αλλά διαφορετικό στίχο, που διακρινόταν και αυτή με τη σειρά της, έστω και σε έναν βαθμό -μικρότερο- για τη …τσαχπινιά της.

Αμέσως, το Υφυπουργείο έλαβε τα μέτρα του με αποτέλεσμα και η νέα εκτέλεση να απαγορευθεί και αυτή. Επιδεικνύοντας, όμως, πρωτόγνωρο και αξιέπαινο, συνάμα, πείσμα ο Τούντας κυκλοφόρησε μια νέα εκδοχή του άσματος, το 1938, με τίτλο «Ο Μανωλιός και η Δημητρούλα», με ερμηνευτή, για δεύτερη φορά, το Στελλάκη. Και προς αποφυγή της μεγάλης ανατροπής, το τραγούδι ετέθη, για ακόμα μια φορά, εκτός πλαισίου του νόμου.



… ΚΑΙ ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ


Η συγκεκριμένη υπόθεση αποτέλεσε την αφορμή προκειμένου να επιβληθεί η λογοκρισία στη μουσική αλλά και τις υπόλοιπες μορφές τέχνης και, παράλληλα το εναρκτήριο λάκτισμα της απόπειρας αφανισμού οποιουδήποτε -καλλιτεχνικού και μη- στοιχείου με …ανατολίτικη στόφα. Ως εκ τούτου, μερικοί Μικρασιάτες μουσικοσυνθέτες που αποφάσισαν να προσαρμοστούν στα νέα δεδομένα, ενώ άλλοι εξαφανίστηκαν, αρνούμενοι να θυσιάσουν το χαρακτήρα της μουσικής τους (ήχος, μελωδία, στίχος περί ναρκωτικών, μαγκιάς και υποκόσμου) στο βωμό της ευημερίας στην ελληνική μουσική σκηνή της εποχής. Σπουδαίες μουσικές προσωπικότητες της εποχής, όπως ο Ανέστος Δελλιάς, ο Γιοβάν Τσαους και ο Βαγγέλης Παπαζογλου αποσύρθηκαν το 1937 εξαιτίας των νέων συνθηκών που είχαν διαμορφωθεί, ενώ ο ίδιος ο Τούντας συνέχισε το έργο του ως το 1941, όποτε και οι Γερμανοί έβαλαν λουκέτο στο εργοστάσιο δίσκων του.



Του Θανάση Δεληγιάννη, Φοιτητή Νομικής



Πηγές: panossavopoulos.gr, anemoseleftherias.blogspot.com,

lifo.gr newsbeast.gr mixanitouxronou.gr

2.png

follow us on Instagram @atheniantimes.gr

"Νέα άποψη σε Αθηναϊκούς καιρούς"
- ΟΙ ΙΣΤΟΣΕΛΙΔΕΣ ΜΑΣ -
Εικόνα1.png
LACREDI LOGO.png
- ΔΙΑΦΗΜΙΣΤΕΙΤΕ -
  • Black Facebook Icon
  • Instagram
Εικόνα1.png
Εικόνα1.png